De bedevaartcultus in Werl is net als vele andere bedevaartplaatsen gebaseerd op de legende van een Madonnabeeld. Het Gratiebeeld in Werl werd aan een monnik, door zijn zuster (die het  uit het Heilige land had meegebracht) geschonken. Het beeld belandde na  omzwervingen (Frondenberg  en Soest) in Werl terecht. Na een discussie en strijd om het beeld werd het uiteindelijk in de kerk van Werl geplaatst. De Madonna van Werl is beschermheilige van de verdrevenen uit Midden en Oost Europa. De jaarlijkse bedevaart wordt door veel van deze mensen ondernomen.